Ghi chép · tổng hợp · tài liệu

📚 Kiến thức

Ghi chép kỹ thuật: các bài tổng hợp những kiến thức hay về thiết kế hệ thống, kiến trúc phần mềm, hệ phân tán, đúc kết từ sách và bài viết kinh điển.

Nền tảng & mô phỏng

Solution Architect

Ghi chú những kiến thức hay về thiết kế hệ thống: requirements & UML, SOLID & design pattern, kiến trúc & API, database & caching, microservices & distributed patterns, system design thực chiến và case study hệ thống giao dịch chứng khoán.

Mô phỏng giải thuật

Nhập dữ liệu của bạn rồi xem thuật toán chạy trên đó: 14 mô hình, từ danh sách liên kết, ngăn xếp & hàng đợi qua sắp xếp, cây AVL và 2-4, bảng băm, đồ thị, tìm chuỗi tới quy hoạch động. Từng bước một, dòng code Go và TypeScript tương ứng sáng lên cạnh hình vẽ.

Sổ lệnh & khớp lệnh

Đặt lệnh của bạn vào một sổ lệnh sống rồi xem sở xử lý nó: khớp liên tục từng lệnh một, phiên định kỳ ATO/ATC với một giá duy nhất, ưu tiên thời gian mà một lần sửa lệnh làm mất, chuỗi ExecutionReport đằng sau mỗi lệnh, và bộ luật biên độ · bước giá · lô đã chặn lệnh từ trước khi nó vào sổ.

Phiên FIX

Xem một phiên FIX mở ra, sống sót, đứt gãy rồi trở lại, mỗi bản tin là một mũi tên giữa hai đường đời: bắt tay Logon và lý do im lặng là tín hiệu xấu, lỗ hổng số thứ tự và cơ chế gửi lại, một cái cờ quyết định mất gì khi nối lại, và câu hỏi "lệnh của tôi có tới không?" mà lớp phiên không trả lời nổi.

T+2 & sức mua

Theo một giao dịch từ lúc khớp tới lúc tài sản thật sự dùng được: vì sao phiên sáng T+2 vẫn còn sớm, ba lý do khiến số dư không phải con số tiêu được, phép bù trừ đa phương làm nên chu kỳ hai ngày, và ai gánh khi ngày thanh toán có người thiếu.

Mức cô lập & MVCC

Chạy cùng một lịch xen kẽ của hai giao dịch ở các mức cô lập khác nhau rồi xem đáp số đổi, kèm chuỗi phiên bản của dòng dữ liệu vẽ ngay bên dưới: đọc bẩn, đọc lại ra khác và bóng ma, lệch ghi vốn sống sót qua REPEATABLE READ mà không để lại dấu vết, và race trên số dư viết theo bốn cách, một sai và ba đúng vì những lý do khác nhau.

Khoá & deadlock

Xem hai giao dịch đi khoá rồi chờ nhau, kèm đồ thị chờ vẽ ngay bên dưới: deadlock chuyển tiền A↔B kinh điển và lý do trật tự khoá thống nhất là một chứng minh chứ không phải biện pháp giảm nhẹ, deadlock nâng cấp khoá chỉ cần một dòng, hàng đợi sau lưng kẻ giữ khoá chậm mà không sinh ra mã lỗi nào, và cái chỉ mục thiếu biến một câu sửa một dòng thành khoá cả bảng.

Giới hạn tốc độ

Đổ một luồng request vào bốn thuật toán giới hạn tốc độ cùng lúc rồi xem cái nào cho qua cái gì: cửa sổ cố định, cửa sổ trượt, gáo token và gáo rò đặt cạnh nhau, gồm cả cú bùng ở mép cửa sổ mà đọc thế nào cũng không thấy rõ bằng nhìn, và cả chuyện gì xảy ra khi có nhiều hơn một máy chủ, lúc chính bộ giới hạn lắp vào để bảo vệ lại tự đua với chính nó.

Trục hệ giao dịch

FIX Protocol

Ghi chú FIX 4.2/4.4 cho hệ thống chứng khoán: giải phẫu message tag=value, session layer & sequence number, vòng đời lệnh, khác biệt 4.2 vs 4.4, khôi phục sau đứt kết nối, vận hành engine & gateway đa đích.

▶ Mở ngay 02

OMS

Ghi chú OMS phía broker: order state machine & mapping FIX, pre-trade risk check, idempotency, khôi phục giữa phiên & đối chiếu, hot path nhận lệnh và kiến trúc tham chiếu.

▶ Mở ngay 03

Tiền & Idempotency

Ghi chú xử lý tiền cho ĐÚNG trong phần mềm: vì sao float là thảm họa, minor units & làm tròn, race trên số dư, double-entry, idempotency key, outbox pattern và đối soát.

▶ Mở ngay 04

Settlement & SWIFT MT

Ghi chú hậu giao dịch, nơi tiền & chứng khoán thực sự đổi chủ: vòng đời T→settlement, instruction & dữ liệu tham chiếu, MT 540–548, matching/netting/cut-off, fail, đối soát, runbook vận hành và bối cảnh Việt Nam.

▶ Mở ngay 05

Market Data

Ghi chú về dữ liệu thị trường, nửa còn lại của broker: feed contract & canonical tick, snapshot/incremental, khôi phục sequence gap, bất biến order book, conflation, WebSocket fan-out, độ tươi & degraded mode, lưu trữ & replay.

▶ Mở ngay 06

Margin & Collateral

Ghi chú vòng đời tín dụng trong CTCK, lấy bất biến thay cho công thức tỷ lệ: tài sản bảo đảm & haircut, reservation trước lệnh, mark-to-market, lãi vay tích dồn, margin call, force sell, exception & audit.

▶ Mở ngay 07

PnL & ROI

Ghi chú câu hỏi mà mọi app chứng khoán trả lời một kiểu: giá vốn & bình quân gia quyền, realized vs unrealized, vì sao nộp tiền phá vỡ mọi phép trừ (TWR vs MWR), phí & thuế đánh trên doanh thu chứ không trên lãi, sự kiện quyền, ROI khi có margin và bất biến buộc khớp sổ cái.

Nghiệp vụ chuyên sâu

Lưu ký & Back-office

Cổ phiếu là một dòng trong sổ, và câu hỏi "sổ nào mới là sổ thật" chạy xuyên suốt. Vì sao khách có 1.000 cổ mà chỉ bán được 600, vì sao một cột số lượng không trả lời nổi câu đó, bất biến buộc tổng số dư khách bằng số dư của mình tại trung tâm lưu ký cho từng mã, và vì sao lệch thì phải dừng chứ không được đoán.

Sự kiện quyền

Ghi chú sự kiện quyền từ phía người dựng hệ: cổ tức, cổ phiếu thưởng, tách gộp, quyền mua, sáp nhập. Đây là thứ duy nhất làm tài sản của khách đổi mà không ai đặt lệnh. Vì sao ngày giao dịch không hưởng quyền đứng trước ngày đăng ký cuối cùng đúng một phiên, vì sao thông báo đã công bố vẫn bị sửa, cổ phiếu lẻ làm tròn xuống thì phần bị cắt đi đâu, và vì sao để quyền mua hết hạn là mất tiền thật.

Phái sinh

Mua cổ phiếu là mua một thứ để sở hữu; mở một vị thế phái sinh là nhận một nghĩa vụ ngốn tiền mỗi ngày cho tới khi thoát ra. Vì sao ký quỹ ở đây là đặt cọc bảo đảm chứ không phải vay tiền; vì sao lãi lỗ thành tiền thật mỗi tối; vì sao sau khi khớp thì đối tác của khách là trung tâm bù trừ; và công ty chứng khoán sống với hai mô hình đối tác cùng lúc thì phải đổi gì.

Kiểm soát vắt ngang

Bảo mật hệ thống tài chính

Ghi chú bảo mật cho công ty chứng khoán, nơi tiền ra bằng đường thị trường chứ không qua cửa rút và lệnh khớp thì không có chargeback: mô hình đe doạ, xác thực & step-up, bài toán "thay mặt ai" ở trái tim của phân quyền, bốn mắt & phân tách nhiệm vụ, audit như bằng chứng, bí mật & đường ra Sở, dòng lệnh như dữ liệu làm động thị trường, tra & xếp ưu tiên lỗ hổng, forensics & chứng cứ điện tử.

Giám sát giao dịch

Công ty chứng khoán canh khách của mình chỉ nhìn được nửa bàn cờ: sổ lệnh ẩn danh nên không thấy ai bên kia. Kỹ thuật nào hết chạy khi dữ liệu chỉ có ba mức giá, vì sao lệnh huỷ là dữ liệu quý nhất mà người ta hay vứt, vì sao mỗi kiểu thao túng đều có một hành vi hợp pháp trông giống hệt, và vì sao hệ chỉ nêu nghi vấn chứ không tự kết luận.

KYC/AML & mở tài khoản

Ghi chú lớp kiểm soát phải xong trước khi một đồng nào kịp chạy: biết khách là ai, xếp mức rủi ro, tra tên với danh sách cấm vận, canh hành vi giao dịch, báo cáo chuyện đáng ngờ. Mở tài khoản hoá ra là một máy trạng thái; khớp tên tiếng Việt bỏ dấu là bài toán khó riêng; và phần lớn cảnh báo là báo động giả: chính con số đó quyết định hệ sống hay chết.

Rủi ro vận hành & tuân thủ CNTT

Ghi chú phần việc chỉ lộ mặt vào ngày tệ nhất: khi hệ sập, bị thay, hoặc bị kiểm toán soi. Vì sao phiên của sở không đặt RTO cho bạn mà đặt cái giá của từng phút, vì sao HA không phải DR và khác biệt đó chỉ lộ ra vào đúng ngày không được phép lộ, vì sao một con số RPO cho cả hệ là con số dành cho biểu mẫu chứ không dành cho kiến trúc, số thứ tự bản tin FIX ra sao sau khi failover, và vì sao kiểm soát không xuất trình được bằng chứng là kiểm soát không tồn tại.